Çin, ABD'nin yaptırımlarını tanımayacak
Çin Ticaret Bakanlığı, ABD'nin İran ile petrol ticareti yaptıkları gerekçesiyle 5 Çinli şirkete uyguladığı yaptırımları tanımayacağını ve bu kararlara karşı ihtiyati tedbir aldığını duyurdu.
Çin Ticaret Bakanlığı, ABD'nin İran petrolüyle bağlantılı 5 Çinli şirkete yönelik yaptırım kararlarına karşı resmî bir ihtiyati tedbir kararı aldı. Bakanlık, Washington yönetiminin bu adımlarını uluslararası hukuka aykırı bularak, hiçbir şekilde tanıma, uygulama veya bu yaptırımlara uyum sağlama yoluna gidilmeyeceğini açıkladı.
Yaptırım listesine alınan şirketler arasında Hengli Petrochemical, Shandong Shouguang Luqing Petrochemical, Shandong Jincheng Petrochemical, Hebei Xinhai Chemical ve Shandong Shengxing Chemical yer aldı. Çin, "Yabancı Yasaların ve Tedbir Düzenlemelerinin Sınıraşırı Uygunsuz Uygulanmasının Önlenmesine İlişkin Yönetmelik" kapsamında ihtiyati tedbir mekanizmasını devreye soktu.
Çin Ticaret Bakanlığı, ABD'nin söz konusu yaptırımlarının Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerle yürüttüğü normal ticari faaliyetleri hukuka aykırı biçimde kısıtladığını vurguladı. Bakanlık, tedbir kararının ülkenin egemenlik haklarını, güvenliğini ve kalkınma çıkarlarını korumayı hedeflediğini belirtti.
2025'ten beri süren yaptırım süreci
ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), daha önce Hengli Petrochemical şirketini "İran'ın petrol sevkiyatında rol aldığı" iddiasıyla yaptırım listesine eklemişti. Diğer dört şirket ise 2025 yılından bu yana aynı gerekçelerle defalarca hedef alınmıştı.
Resmî gümrük verilerinde görünmese de Çin'in, İran'ın ihraç ettiği petrolün yaklaşık yüzde 80'ini satın aldığı tahmin ediliyor. Bu ticaretin büyük bölümü, yaptırımlardan kaçınmak amacıyla İran bandıralı gemilerle Malezya açıklarına taşınan petrolün bu ülke üzerinden Çin'e sevk edilmesi şeklinde gerçekleşiyor.
"Çaydanlık rafinerileri" ve petro-yuan sistemi
İran'dan ithal edilen petrol, kamuya ait büyük rafineriler yerine çoğunlukla Şandong eyaletinde faaliyet gösteren ve "çaydanlık rafinerileri" olarak anılan bağımsız küçük tesislerde işleniyor. ABD yaptırımlarının hedefindeki şirketler de işte bu tür rafineri işletmecilerinden oluşuyor.
Çin, İran petrolünü dünya fiyatlarının altında bir maliyetle ve "petro-yuan anlaşmaları" adı verilen özel bir mekanizmayla satın alıyor. Bu sistem, petrol bedelinin yuan cinsinden ödenmesi ve karşılığında Çin'in İran'a imalat ürünleri ihraç etmesi esasına dayanıyor.
Editörün Analizi
Çin'in ABD yaptırımlarına karşı aldığı bu resmî ihtiyati tedbir kararı, küresel enerji arzı ve jeopolitik risk dengesi açısından kritik bir dönemece işaret ediyor. İran petrolünün yaklaşık yüzde 80'ini alan ve bunu büyük ölçüde yaptırımları aşan yöntemlerle işleyen Çin'in bu net duruşu, kısa vadede İran petrolünde arz kesintisi endişelerini azaltarak enerji fiyatları üzerinde bir miktar rahatlama yaratabilir. Özellikle Şandong eyaletindeki 'çaydanlık rafinerileri' aracılığıyla işlenen bu petrolün akışının devam edeceği sinyali, Asya piyasalarındaki fiziksel arz-talep dengesini destekler nitelikte. Diğer yandan Washington'un ikincil yaptırım tehditleri ile Pekin'in egemenlik vurgusu arasındaki gerilimin tırmanması, küresel ticarette uyum risklerini artırarak finansal piyasalarda dalgalanmaya yol açabilir. Karar, ABD yaptırımlarının caydırıcılığını sınayacak ve doların petrol ticaretindeki hakimiyetini aşındıran petro-yuan sistemini pekiştirme arayışını öne çıkaracak bir gelişme olarak, özellikle enerji ve bankacılık sektörleriyle iş yapan uluslararası yatırımcılar için dikkatle izlenmesi gereken bir emsal niteliği taşıyor. Uygulanacak tedbirlerin kapsamı ve karşı tarafın yanıtı, İran petrolüne erişimle ilgili risk primini orta vadede yeniden şekillendirecek başlıca etkenler olarak öne çıkıyor.
