Avrupa'da ucuz ve pahalı gazın adresi değişti
Rus gazının Ukrayna üzerinden sevkiyatının durmasıyla Avrupa doğal gaz piyasasında fiyatlar ayrıştı; Kuzeybatı Avrupa'da LNG kaynaklı düşük fiyatlar oluşurken, Orta ve Doğu Avrupa'da fiyatlar kalıcı olarak yükseldi.
Rus Gazının Kesilmesi Avrupa'da Fiyat Dengelerini Değiştirdi
Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü'nün (OIES) son raporuna göre, Rusya'nın Ukrayna üzerinden Avrupa'ya doğal gaz sevkiyatını durdurması, kıtanın gaz ticaretinde köklü bir fiyat ayrışmasına yol açtı. Uzun yıllar birbirine yakın seyreden Avrupa gaz fiyatları, artık coğrafi konuma bağlı olarak belirgin farklılıklar gösteriyor.
Raporda, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatının yoğunlaştığı Kuzeybatı Avrupa'daki ticaret merkezlerinde daha düşük fiyatların oluştuğu, buna karşılık Almanya'nın doğusundan itibaren Orta ve Doğu Avrupa'da fiyatların kademeli olarak yükseldiği vurgulandı.
En Düşük Fiyatlar LNG Giriş Noktalarında
Fransa'nın TRF, Belçika'nın ZTP, Hollanda'nın TTF ve İngiltere'nin NBP ticaret merkezleri en düşük gaz fiyatlarının görüldüğü noktalar oldu. Almanya'nın THE merkezi bu bölgelerin üzerinde fiyatlarken, Çekya, Avusturya ve Slovakya'daki merkezlerde fiyatlar daha yüksek seviyelerde oluştu. Bu yapının temel nedeni, LNG'nin ağırlıklı olarak Kuzeybatı Avrupa limanlarından sisteme girmesi ve gazın doğuya doğru taşınması olarak açıklandı. 2026'nın ilk yarısında da bu eğilimin devam ettiği belirtildi.
Avrupa Gaz Piyasası Büyümeye Devam Ediyor
Rus gazındaki kayba rağmen Avrupa gaz piyasası işlem hacmi açısından büyümesini sürdürdü. 2025'te bir önceki yıla göre %16 artan işlem hacmi, ilk kez 100 bin teravatsaat seviyesini aştı. Fiziksel gaz talebi ise %8 yükseldi. Raporda, "Avrupa'nın ticareti yapılan doğal gaz piyasaları zorlu koşullar karşısında dayanıklılığını kanıtladı" değerlendirmesine yer verildi.
TTF Küresel Referans Konumunu Güçlendirdi
Hollanda merkezli TTF, Avrupa'nın açık ara en büyük doğal gaz ticaret merkezi olmaya devam etti. TTF'de işlem hacmi 2025'te %14 artarken, diğer sekiz büyük Avrupa gaz merkezinin toplamının 4,5 katına ulaştı. TTF; İngiltere'nin NBP'sinin yaklaşık 9 katı, Almanya'nın THE'sinin 20 katı, İtalya'nın PSV'sinin ise 52 katından fazla işlem hacmine sahip oldu. Avrupa'daki tüm doğal gaz işlemlerinin %81'i TTF üzerinden gerçekleşti.
LNG ticaretinin artmasıyla Kuzey Amerika ve Asya'dan daha fazla piyasa katılımcısı TTF'de işlem yapmaya başladı. TTF-Henry Hub fiyat farkına dayalı işlemler de giderek yaygınlaştı.
Belçika Yükselişe Geçti, Slovakya ve Çekya Geriledi
Belçika'nın ZTP ticaret merkezinde işlem hacmi 2025'te %165'in üzerinde artış gösterdi. Bu yükseliş, Belçika'nın LNG ithalatındaki artış ve İngiltere ile Fransa'dan gelen gaz akışının doğuya yönelmesiyle ilişkilendirildi. Buna karşılık, Rus gazına bağımlılığı yüksek olan Orta Avrupa ülkelerinde işlem hacimleri düştü. Slovakya'daki SVOB merkezinde %77, Çekya'daki VOB'da ise %18 civarında gerileme yaşandı. Rapora göre bu düşüşün ana sebebi, Rus gazı akışının kesilmesiyle bölgedeki ticaret rotalarının değişmesi oldu.
Editörün Analizi
Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü'nün raporu, Rus gazının kesilmesiyle Avrupa doğal gaz piyasasında coğrafi fiyat ayrışmasının belirginleştiğini ortaya koyuyor. LNG arzının yoğunlaştığı Kuzeybatı Avrupa'da fiyatlar düşük seyrederken, Orta ve Doğu Avrupa'ya doğru kademeli bir yükseliş görülmesi, enerji maliyetlerindeki bölgesel farklılaşmanın üretim ve rekabet gücüne yansıyabileceğine işaret ediyor. TTF'nin küresel referans konumunu güçlendirerek işlem hacmini %14 artırması ve Avrupa gaz ticaretinin %81'ini domine etmesi, piyasa katılımcıları için derinlik ve likidite avantajı sağlarken, kıtalararası fiyat farkına dayalı stratejileri ön plana çıkarıyor. Belçika ZTP'deki %165'i aşan hacim artışı, altyapı ve rota değişikliklerinin ticaret merkezlerinin kaderini ne denli hızlı değiştirebileceğini gösteriyor. Slovakya ve Çekya'daki sert hacim düşüşleri ise Rus gazına bağımlı bölgelerde likidite riskinin altını çiziyor. Toplam işlem hacminin 100 bin TWh'i aşması ve talebin %8 yükselmesi, Avrupa gaz piyasasının büyüme ivmesini ve dayanıklılığını teyit ediyor. Bu yapısal dönüşüm, enerji maliyetleri üzerinden enflasyon farklılıklarını derinleştirebileceği için, altın gibi enflasyona duyarlı varlıklar açısından da izlenmesi gereken bir gelişme olarak değerlendirilebilir.
