Axios: ABD ve İran savaşı bitirecek mutabakatın eşiğinde
Beyaz Saray, İran ile savaşı sona erdirecek ve nükleer müzakereler için yeni bir çerçeve oluşturacak tek sayfalık mutabakat zaptı üzerinde sona yaklaşıldığına inanıyor. Tahran'dan 48 saat içinde nihai yanıt bekleniyor.
ABD ile İran arasında aylardır süren sıcak çatışmayı sonlandırabilecek kritik bir diplomatik eşik aşılmak üzere. Axios haber sitesinin üst düzey yetkililere dayandırdığı bilgilere göre Beyaz Saray, Tahran yönetimiyle üzerinde çalışılan tek sayfalık mutabakat zaptında son aşamaya gelindiğini değerlendiriyor.
Trump yönetiminin kıdemli elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından yürütülen gizli diplomasi trafiğinde, İran'dan önümüzdeki 48 saat içerisinde nihai yanıtın gelmesi bekleniyor. Mutabakat zaptı, bölgedeki aktif çatışmayı dondurmayı ve kapsamlı bir barış planı için gerekli zemini hazırlamayı hedefliyor.
30 günlük kritik takvim başlayacak
Belgenin imzalanması halinde, başta Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine açılması olmak üzere bir dizi adım devreye girecek. Nükleer programın sınırlandırılması ve yaptırımların kaldırılmasına yönelik detaylı müzakereler için 30 günlük bir takvim işlemeye başlayacak. Bu görüşmelerin İslamabad veya Cenevre'de yapılması planlanıyor.
Bu süreçte İran'a yönelik sevkiyat kısıtlamaları ve ABD'nin uyguladığı deniz ablukası kademeli olarak kaldırılacak. Ancak Washington, müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması durumunda askeri müdahale ve abluka hakkını elinde tutmaya devam edecek.
Nükleer programda kritik taahhütler
Mutabakatın en hassas ayağını İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin vereceği taahhütler oluşturuyor. Masada yer alan taslağa göre Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini 12 ila 15 yıl boyunca durdurmayı kabul edecek. ABD tarafı ise olası bir ihlal durumunda bu sürenin uzatılmasını talep ediyor. Belirlenen moratoryum süresinin sona ermesinin ardından İran'ın zenginleştirme seviyesinin yüzde 3,67 ile sınırlandırılması öngörülüyor.
Daha önce Tahran'ın kesin bir dille reddettiği "yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılması" şartında ise önemli bir esneklik sağlandığı belirtiliyor. Hatta bu materyalin ABD'ye taşınması seçeneğinin dahi masada olduğu ifade ediliyor. Buna ek olarak İran, yeraltı nükleer tesislerini işletmemeyi ve Birleşmiş Milletler müfettişlerinin ani denetimlerini kabul etmeyi taahhüt edecek.
Ekonomik yaptırımlar kademeli kalkacak
Anlaşmanın Tahran açısından en kritik karşılığını ise ekonomik yaptırımların hafifletilmesi oluşturuyor. ABD, İran üzerindeki ekonomik baskıyı kademeli olarak azaltacak ve dünya genelinde dondurulmuş halde bulunan milyarlarca dolarlık İran fonu serbest bırakılacak. Bu adımların, ağır yaptırımlar altında bunalan İran ekonomisi için hayati önem taşıdığı değerlendiriliyor.
Taraflar arasındaki diplomatik temasların sonucu, yalnızca bölgesel jeopolitiği değil, Hürmüz Boğazı'ndan geçen küresel enerji trafiğini ve uluslararası piyasaları da doğrudan etkileyecek nitelikte görülüyor.
Editörün Analizi
ABD ile İran arasında olası bir ateşkes ve kapsamlı müzakere sürecine ilişkin bu haber, küresel piyasalarda jeopolitik risk priminin belirgin şekilde azalmasına yol açabilecek nitelikte. Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin normalleşme ihtimali, petrol arz güvenliğine yönelik en büyük endişelerden birini hafifleterek enerji fiyatları üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluşturabilir. Bu durum, başta havacılık ve taşımacılık olmak üzere enerji maliyetlerine duyarlı sektörler için olumlu bir sinyal olarak okunurken, enerji üreticisi ülkelerin bütçe dengeleri açısından izlenmesi gereken bir risk penceresi açıyor. Anlaşmanın finansal ayağında gündeme gelen milyarlarca dolarlık İran fonunun serbest kalması ve yaptırımların kademeli olarak kalkması, küresel bankacılık ve ticaret kanallarında yeni iş hacimleri yaratabilir. Altın ve tahvil gibi güvenli liman varlıklarında ise Orta Doğu'daki sıcak çatışma riskinin azalmasıyla birlikte kısa vadeli kâr satışları veya pozisyon azaltımları görülebilir. Ancak mutabakatın İran'ın nükleer taahhütlerine sıkı sıkıya bağlı olması ve başarısızlık durumunda askeri müdahale seçeneğinin masada tutulması, kalıcı bir iyimserlik için henüz erken olduğunu gösteriyor. Yatırımcılar, önümüzdeki 48 saat içinde gelecek nihai yanıta ve ardından başlayacak 30 günlük yoğun müzakere takvimine odaklanacak; bu süreçte enerji piyasalarında oynaklığın sürmesi beklenirken, nihai anlaşmanın kapsamına göre gelişen ülke para birimleri ve borsalarında ciddi hareketler yaşanabilir.
