Petrol fiyatlarındaki yükseliş küresel enflasyonu tetikliyor: Her 10 dolarlık artış enflasyonu 0,2 puan yukarı çekiyor

Orta Doğu'da giderek tırmanan jeopolitik gerilimler, küresel enerji piyasalarında arz güvenliğine yönelik endişeleri derinleştirirken, petrol fiyatlarındaki yükselişin dünya genelinde enflasyon üzerinde doğrudan ve güçlü bir baskı oluşturacağı öngörülüyor.

Uluslararası analistler, dünyanın en stratejik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat belirsizliklerinin devam etmesi durumunda Brent petrolün varil fiyatının kısa vadede 150 dolar seviyesine kadar yükselebileceği uyarısında bulunuyor. Arzın tamamen kesilmesi gibi en kötü senaryoda ise fiyatların tarihte daha önce görülmemiş bir seviye olan 200 dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor.

Enerji maliyetlerinde meydana gelen bu keskin yükselişin, başta ABD Merkez Bankası (Fed) olmak üzere tüm büyük merkez bankalarının faiz kararlarını ve küresel ekonomik görünümü önemli ölçüde etkilemesi bekleniyor. Brent petrolün 100 dolar eşiğinin üzerinde kalıcı hale gelmesinin küresel arz açığını derinleştireceği, özellikle enerji ithalatına bağımlı Avrupa ve Asya ekonomilerinde resesyon riskini artırabileceği değerlendiriliyor.

Her 10 dolarlık artış enflasyonu tırmandırıyor

Ekonomistlerin hesaplamalarına göre, petrol fiyatlarında meydana gelen her 10 dolarlık yükseliş, başta ABD olmak üzere tüm ülkelerde tüketici maliyetlerine doğrudan ve sert biçimde yansıyor. Fed'in kendi projeksiyonlarına göre, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artış ABD'de manşet enflasyonu yaklaşık yüzde 0,35 oranında yukarı çekiyor. Petrol fiyatlarının 100 dolar seviyesinde kalıcı olması halinde ise 3 ila 6 aylık bir süreçte ABD ekonomisi üzerinde yüzde 1,4'lük ek bir enflasyon yükü oluşması öngörülüyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), petroldeki her 10 dolarlık kalıcı yükselişin küresel enflasyonda yüzde 0,2'lik bir hızlanmaya yol açabileceğini belirtirken, Uluslararası Para Fonu (IMF) ise petroldeki her yüzde 10'luk kalıcı artışın küresel enflasyonu yüzde 0,4 oranında hızlandırabileceğini tahmin ediyor. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, maliyet artışının küresel büyümeyi yüzde 0,2 yavaşlatabileceğine dikkat çekiyor.

Varlık yönetim devi Vanguard, düşük büyüme ve yüksek enflasyonun bir arada yaşandığı stagflasyon senaryosunun, ekonomi politikalarını küresel ölçekte kilitleyebileceği uyarısında bulundu.

Merkez bankalarının eli daralıyor

Enflasyonla mücadelenin kritik bir aşamada olduğu mevcut konjonktürde, petrolde yaşanan ani fiyat sıçramalarının enflasyon-resesyon ikilemini daha da derinleştirdiği ve merkez bankalarının politika alanını ciddi biçimde daralttığı ifade ediliyor. Para piyasalarındaki fiyatlamalarda, merkez bankalarının faiz patikalarına ilişkin öngörülerde sık sık değişiklik yapılması, enerji fiyatlarından kaynaklanan belirsizlik algısının piyasalarda ne denli etkili olduğunu gözler önüne seriyor.

Bu tablo, faiz indirimi bekleyen piyasalarda faizlerin "daha uzun süre yüksek" kalacağı ve hatta bazı ekonomilerde yeniden faiz artış döngüsüne girilebileceği endişelerini güçlendiriyor.

Enerji şokunun zincirleme etkileri

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, petrol fiyatlarındaki artışın sadece küresel ticaretin değil küresel üretimin de maliyetini yükselttiğine vurgu yaparak, savaşın etkilerinin yalnızca petrol ve doğal gazla sınırlı kalmadığını belirtiyor. Ergezen'e göre safran, alüminyum ve helyum üretimi gibi Orta Doğu'da yoğunlaşan diğer emtia piyasaları da jeopolitik risklerden doğrudan etkileniyor.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin dolaylı etkilerine de dikkat çeken Ergezen, şu değerlendirmelerde bulunuyor:

"Petrol, polyester üretiminde kullanılan temel bir girdi. Petrol fiyatı arttığında polyester fiyatları yükseliyor, bu da alternatifi olan pamukta yukarı yönlü fiyat hareketlerine neden oluyor. Benzer şekilde, küresel mısır üretiminin yüzde 60'ı endüstriyel alanda biodizel üretiminde kullanılıyor. Petrol fiyatları artınca biodizele talep artıyor, bu da mısır fiyatlarını yukarı çekiyor. Üreticiler şeker yerine etanol üretmeyi tercih ediyor, çünkü petrol fiyatları etanolü daha karlı hale getiriyor. Bu durum şeker arzının daralacağı endişelerini ve dolayısıyla şeker fiyatlarını da artırıyor."

Taşımacılık ve lojistik maliyetleri tırmanıyor

Ergezen, savaş koşullarının sigortacılık maliyetlerini ve navlun fiyatlarını ciddi ölçüde yükselttiğini, bunun da taşımacılık ve lojistik maliyetlerinde zincirleme artışlara yol açtığını belirtiyor. Gemilerin Süveyş Kanalı yerine alternatif rotalara yönelmesiyle sefer sürelerinin uzadığını, limanlarda bekleme sürelerinin arttığını ve zaman maliyetinin kritik bir faktör haline geldiğini vurguluyor.

Ham petroldeki her 10 dolarlık yükselişin, akaryakıt istasyonlarında litre başına ortalama 10 ila 15 sentlik bir maliyet artışı yaratacağı hesaplanıyor. Dünyanın önde gelen enerji analiz firmaları Gunvor ve Energy Aspects, lojistikte yaşanan tıkanıklığın sürmesi halinde küresel petrol, benzin ve dizel stoklarının mayıs sonunda kritik seviyelere gerileyebileceği uyarısında bulunuyor. Jeopolitik istikrarsızlığın haziran sonuna kadar devam etmesi durumunda ise dünya genelindeki stokların tamamen tükenebileceği ve fiyatların öngörülemez seviyelere ulaşabileceği kaydediliyor.

Avro Bölgesi ve Japonya için risk daha büyük

Yüksek enerji maliyetlerinin faturasının, ithalata bağımlı olan Avro Bölgesi ve Japonya için çok daha ağır olması bekleniyor. Brent petrolün 125 dolar seviyesinde kalıcı olması halinde Avro Bölgesi ekonomisinin büyümede 1 puanlık kayıpla resesyona girebileceği öngörülüyor. ABD ekonomisi ise güçlü istihdam piyasası sayesinde şimdilik direnç gösterse de petrol fiyatlarının 150 doları aşması durumunda bu direncin de kırılabileceği belirtiliyor.

Ergezen, savaşın etkilerinin fiyatlara henüz tam olarak yansımadığına dikkat çekerek, "Savaşın kısa süreceği beklentisiyle başlangıçta stoklar eritilmedi ve maliyetler tüketiciye yansıtılmadı. Ancak çatışmalar uzadıkça bu etkiler yavaş yavaş fiyatlamalara dahil olmaya başladı. Yaz aylarında savaş bu şekilde devam ederse tüm dünyada çok ciddi bir enflasyon dalgası oluşacaktır. Merkez bankalarının bunu sadece faizleri sabit bırakarak yönetmesi mümkün olmayacak, faiz artırımları yeniden gündeme gelecektir" ifadelerini kullandı.