Trump Yönetimi Geçici Küresel Tarifenin Süresi Dolarken Yeni Gümrük Vergisi Hamlesine Hazırlanıyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın korumacı ticaret politikası ekseninde yürürlüğe koyduğu geçici küresel tarifede süreç tamamlanmak üzere. Yönetimin, ABD Yüksek Mahkemesi'nin Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayandırılan tarifeleri hukuka aykırı bulmasının ardından alternatif olarak başvurduğu 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü uyarınca getirilen yüzde 10 oranındaki gümrük vergisi, 24 Temmuz Cuma günü itibarıyla sona erecek.

Söz konusu düzenleme kapsamında neredeyse tüm ülkelerden ithal edilen ürünlere 24 Şubat'tan bu yana yüzde 10 gümrük vergisi uygulanıyordu. Trump, Yüksek Mahkeme'nin 20 Şubat'ta kamuoyuna duyurduğu tarihi karar sonrasında geçici bir çözüm mekanizması olarak 122. Bölüm kapsamındaki başkanlık yetkisini devreye sokmuştu.

Yasal dayanak değişiyor, oranlar büyük ölçüde korunacak

1974 Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü, başkana ödemeler dengesi krizleriyle mücadele amacıyla geçici gümrük vergisi uygulama yetkisi tanıyor. Ancak bu yetkinin Kongre tarafından uzatılmaması halinde 150 günle sınırlı kalması, Trump yönetimini yeni bir hukuki çerçeve arayışına yöneltti.

Yönetimin, süresi dolacak tarifenin yerini alacak daha kalıcı bir yapı inşa etmek üzere öncelikli olarak aynı yasanın 301. Bölümü başta olmak üzere farklı hukuki enstrümanlara yönelmesi bekleniyor. Mevcut tarife seviyelerinin ise önemli ölçüde muhafaza edileceği öngörülüyor.

Ticaret Yasası'nın 301. Bölümü, ABD Ticaret Temsilciliğine (USTR), uluslararası ticaret anlaşmalarını ihlal eden veya Amerikan ticaretini dezavantajlı konuma düşüren yabancı uygulamaları soruşturma ve gümrük vergileri de dahil çeşitli yaptırımlar uygulama yetkisi veriyor.

60 ülkeyi kapsayan soruşturma sürüyor

ABD yönetimi hâlihazırda 301. Bölüm çerçevesinde kapsamlı soruşturmalar yürütüyor. USTR, mart ayında Çin, Avrupa Birliği (AB), Meksika ve Hindistan'ın aralarında bulunduğu 16 ekonominin imalat sektöründe yapısal aşırı kapasite ve üretim politikalarına yönelik inceleme başlatmıştı.

Bu adımın hemen ardından, zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların ithalatını engellemede yetersiz kaldıkları gerekçesiyle 60 ticaret ortağı hakkında soruşturma açılmıştı. Çin, AB, Kanada, Meksika, Brezilya, Hindistan, Japonya, Rusya, Suudi Arabistan, Güney Kore, İsviçre, Norveç, Tayvan, Birleşik Krallık ve Türkiye, mercek altına alınan ülkeler arasında yer alıyor.

USTR'nin haziran ayında açıkladığı ön bulgularda, söz konusu 60 ticaret ortağından ithal edilen ürünlere yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen oranlarda ek gümrük vergisi getirilmesi tavsiye edilmişti. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, 21 Temmuz'da katıldığı bir televizyon programında, 301. Bölüm kapsamındaki soruşturmaya atıfta bulunarak "Yakında bazı adımlar atılmasını bekliyoruz" ifadelerini kullandı ve bu soruşturmanın ABD ticaretinin yaklaşık yüzde 99'unu kapsadığını vurguladı.

Ortalama tarife oranında dramatik değişiklik öngörülmüyor

Trump yönetiminin 301. Bölüm kapsamında yeni tarifeler uygulamaya koyması durumunda dahi ABD'nin ortalama tarife seviyesinde kısa vadede radikal bir sıçrama beklenmiyor. Yale Üniversitesi'ne bağlı Bütçe Laboratuvarı (Budget Lab) verilerine göre, 21 Temmuz itibarıyla efektif ortalama tarife oranı yüzde 12,1 seviyesinde bulunuyor.

Mevcut yasal çerçevede bu oranın yıl sonuna kadar yüzde 9,8'e gerilemesi tahmin ediliyor. Buna karşılık yönetimin henüz hayata geçirmediği 301. Bölüm tarifelerini devreye alması halinde yıl sonu ortalama tarife oranının yüzde 12,8 düzeyinde gerçekleşeceği hesaplanıyor.

Trump'ın tarife tehditleri sürüyor

Geçici küresel tarifenin sona ermesiyle birlikte ABD ticaret gündeminde yaklaşık beş aylık görece sakin dönem kapanırken, yeni bir belirsizlik evresine giriliyor. Uzmanlar, hukuki zemin değişse de Trump yönetiminin korumacı ticaret politikasında ısrarcı olacağı konusunda hemfikir.

Trump, 17 Temmuz'da Kanada'yı orman yangınları ve ABD'de yol açtığı hava kirliliğinden sorumlu tutarak "kirliliğin maliyetinin" gümrük vergilerine eklenmesi gerektiğini savunmuştu. Üç gün sonra ise Kanada'nın ABD yapımı otomobiller, alkollü içecekler ve süt ürünlerine yönelik "ayrımcı" uygulamalarını gerekçe göstererek 1930 tarihli Tarife Yasası'nın 338. Bölümü uyarınca Kanada menşeli belirli ürünlere yüzde 50 oranında ek gümrük vergisi getiren 3 başkanlık bildirisini imzaladı. Bu tarifelerin 19 Ağustos'ta yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Ayrıca Trump yönetimi 15 Temmuz'da, "Amerikan ticaretine zarar veren haksız uygulamaları" gerekçe göstererek Brezilya'nın bazı ürünlerine yüzde 25 gümrük vergisi uygulama kararı almıştı.

Hanehalkına yıllık maliyet 550 doları buluyor

Trump'ın tarife politikalarının ABD ekonomisi üzerindeki somut etkileri de verilere yansımaya başladı. Budget Lab hesaplamalarına göre, mevcut düzenlemeler çerçevesinde tarifelerin nihai tüketici fiyatlarına etkisi yaklaşık yüzde 0,4 seviyesinde. 301. Bölüm kapsamındaki gümrük vergilerinin devreye girmesi durumunda bu etkinin iki katından fazla olacağı belirtiliyor.

Tarifelerin Amerikan hanehalkı başına yıllık maliyetinin şu an için 550 dolar civarında olduğu, 301. Bölüm tarifelerinin uygulanması halinde bu rakamın 1.100 dolara kadar yükselebileceği tahmin ediliyor. Gelecek 10 yıllık projeksiyonlarda ise mevcut tarifelerin yaklaşık 1,3 trilyon dolar, 301. Bölüm kapsamındaki tarifelerin ise yaklaşık 2 trilyon dolar gelir üreteceği öngörülüyor.